ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని తూర్పుగోదావరి ప్రాంతానికి చెందిన కొప్పవరం గ్రామంలో సత్తెమ్మతల్లి జాతర ప్రతి రెండు సంవత్సరాలకు ఒకసారి నిర్వహించే ముఖ్యమైన స్థానిక వేడుకగా కొనసాగుతోంది. జాతర సమయంలో భక్తులు తమ మొక్కుల ప్రకారం వివిధ వేషధారణలు ధరించడం, భిక్షాటన చేయడం, పుట్ట వద్ద పూజలు నిర్వహించడం వంటి సంప్రదాయాలను పాటిస్తారు. ఈ ఆచారాలకు సంబంధించి గ్రామంలో తరతరాలుగా వస్తున్న స్థానిక విశ్వాసాలు ఉన్నాయి.

జాతరలో కనిపించే మరో ప్రత్యేకమైన సంప్రదాయం బడిత పూజ. పూజారి ఆధ్వర్యంలో జరిగే ఈ ఆచారాన్ని భక్తులు తమ మొక్కులో భాగంగా నిర్వహించుకుంటారు. బడిత పూజ చేయించుకోవడం వల్ల అమ్మవారి అనుగ్రహం లభిస్తుందని భక్తుల విశ్వాసం.

కొప్పవరం సత్తెమ్మ తల్లి జాతర ఎలా ప్రారంభమైంది? దాని వెనుక ఉన్న స్థానిక చరిత్ర ఏమిటి? భక్తులు ఎందుకు వివిధ వేషాలు ధరిస్తారు? భిక్షాటన, పుట్ట పూజ, బడిత పూజలకు ఉన్న ప్రాధాన్యత ఏమిటి? జాతరలో ప్రధానంగా జరిగే కార్యక్రమాలు ఏమిటి? వంటి విషయాలను నేను స్వయంగా వెళ్లి చూసి తెలుసుకున్న వివరాలు  ఈ కథనంలో వివరంగా తెలుసుకుందాం !

కొప్పవరం సత్తెమ్మ తల్లి పూర్వ కథ

స్థానికంగా ప్రచారంలో ఉన్న కథనం ప్రకారం, తూర్పుగోదావరి ప్రాంతంలోని ఈతకోట గ్రామంలో కర్రి వంశానికి చెందిన ఐదుగురు అన్నదమ్ములు పేదరికంలో జీవించేవారు. జీవనోపాధి కోసం తమ గ్రామాన్ని విడిచి మరో ప్రాంతానికి వెళ్లాలని వారు నిర్ణయించుకున్నారని చెబుతారు.

ప్రయాణంలో గోదావరి నది వైపు వెళ్తున్న సమయంలో వారికి ఒక బాలిక కనిపించిందని స్థానిక కథనం చెబుతోంది. ఆమె తమ వెంట వస్తే కరువు కాటకాలు లేని ప్రదేశానికి తీసుకెళ్తానని చెప్పి, వారిని కొప్పవరం వైపు తీసుకువచ్చిందని పెద్దలు చెప్పుకునే కథనం ఉంది.

కొప్పవరం గ్రామానికి చేరుకున్న తర్వాత ఆ బాలిక కనిపించకుండా పోయిందని చెబుతారు. అనంతరం ఆ ఐదుగురు అన్నదమ్ములు కొప్పవరంలోనే నివసిస్తూ తమ జీవన పరిస్థితులను మెరుగుపరుచుకున్నారని స్థానిక విశ్వాసం. ఒకప్పుడు తిండికీ ఇబ్బంది పడిన వారు, తరువాత ఇతరులకు కూడా అన్నం పెట్టే స్థాయికి ఎదిగారని ఈ కథలో చెప్పబడుతుంది.

తమ జీవితాల్లో వచ్చిన ఈ మార్పుకు కారణం తమను కొప్పవరానికి తీసుకువచ్చిన ఆ బాలికేనని వారు భావించారని, ఆమెను సత్తెమ్మతల్లి రూపంలో వచ్చిన అమ్మవారిగా విశ్వసించి పూజించడం ప్రారంభించారని స్థానిక కథనం చెబుతోంది. కాలక్రమంలో సత్తెమ్మతల్లి కొప్పవరం గ్రామదేవతగా ఆరాధించబడుతున్నట్లు స్థానికంగా చెప్పుకుంటారు.

ఈ కథనం స్థానిక విశ్వాసం మరియు మౌఖిక సంప్రదాయంలో భాగం. దీనిని నిర్ధారిత చారిత్రక సంఘటనగా కాకుండా, కొప్పవరం ప్రజల్లో తరతరాలుగా ప్రచారంలో ఉన్న పూర్వ కథనంగా చూడాలి.

సత్తెమ్మతల్లి చరిత్రలో పాము రూపానికి సంబంధించిన విశ్వాసం

పాము రూపంలో పంటలకు కాపలా

స్థానికంగా ప్రచారంలో ఉన్న పూర్వీకుల కథనం ప్రకారం, కొప్పవరం గ్రామంలో కర్రి వంశీయులు వ్యవసాయం చేసుకునే కాలంలో పంటలను పండించడంతో పాటు, పండిన ధాన్యాన్ని కాపాడుకోవడం కూడా ఒక సవాలుగా ఉండేదట. ఆ కాలంలో పంట చోరీలకు సంబంధించిన సంఘటనలు జరిగేవని గ్రామంలో చెప్పుకునే కథనాలు ఉన్నాయి.

ఈ నేపథ్యంలో సత్తెమ్మతల్లి పాము రూపంలో పొలాల్లో సంచరిస్తూ పంటలను కాపాడేదని గ్రామస్తుల్లో ఒక విశ్వాసం ఉంది. ఎవరైనా పంటను దొంగిలించేందుకు ప్రయత్నించినప్పుడు అమ్మవారి శక్తి వల్ల వారు అక్కడి నుంచి కదలలేకపోయేవారని, యజమాని వచ్చి వారిని గుర్తించే వరకు అక్కడే ఉండిపోయేవారని పూర్వీకుల కథనాల్లో చెబుతారు.

ఈ కథనం కారణంగా పంటలను కాపాడే అమ్మవారిగా సత్తెమ్మతల్లిపై భక్తుల్లో విశ్వాసం మరింత బలపడిందని స్థానికంగా చెప్పుకుంటారు. ముఖ్యంగా కర్రి వంశీయులు సత్తెమ్మతల్లిని తమ కులదేవతగా భావించి తరతరాలుగా పూజిస్తున్నారని గ్రామంలో  కొంత మంది భక్తులు తెలిపారు .

గమనిక: పై వివరాలు స్థానికంగా ప్రచారంలో ఉన్న పూర్వీకుల కథనాలు మరియు విశ్వాసాల ఆధారంగా ఇవ్వబడుతున్నాయి. వీటిని నిర్ధారిత చారిత్రక సంఘటనలుగా కాకుండా కొప్పవరం ప్రాంతానికి సంబంధించిన స్థానిక సంప్రదాయంగా చూడాలి.

 గాజుల వ్యాపారికి సత్తెమ్మతల్లి దర్శనం

కొప్పవరం గ్రామంలో సత్తెమ్మతల్లి బాలిక రూపంలో దర్శనమిచ్చేదని స్థానికంగా ప్రచారంలో ఉన్న ఒక పూర్వీకుల కథనం చెబుతోంది. ఆ కథనం ప్రకారం, ఒక రోజు గ్రామానికి వచ్చిన గాజుల వ్యాపారిని బాలిక రూపంలో ఉన్న సత్తెమ్మతల్లి తనకు గాజులు వేయమని కోరిందట.

వ్యాపారి బాలికకు గాజులు వేసిన అనంతరం వాటికి సంబంధించిన డబ్బులు అడిగాడట. అందుకు బాలిక కర్రి వంశీయుల వద్ద నుంచి డబ్బులు తీసుకోవాలని చెప్పిందని స్థానిక కథనం. వ్యాపారి కర్రి వంశీయులను కలిసి జరిగిన విషయాన్ని వివరించడంతో, వారు గాజుల డబ్బులు చెల్లించారని చెబుతారు.

కొంతకాలానికి అదే వ్యాపారి మరోసారి గ్రామానికి వచ్చినప్పుడు, బాలికకు గాజులు వేయకుండానే వేసినట్లు చెప్పి డబ్బులు తీసుకున్నాడని కథనంలో ఉంది. ఆ తర్వాత అతని వద్ద ఉన్న గాజులన్నీ పగిలిపోయాయని స్థానికంగా చెప్పుకుంటారు.

తన తప్పును గ్రహించిన వ్యాపారి సత్తెమ్మతల్లిని క్షమించమని ప్రార్థించాడట. అనంతరం బాలిక రూపంలో అమ్మవారు దర్శనమిచ్చి, పగిలిపోయిన గాజులను తిరిగి అతికించి ఇచ్చిందని స్థానిక విశ్వాసం .

ఈ కథ కొప్పవరం గ్రామంలో సత్తెమ్మతల్లి గురించి తరతరాలుగా చెప్పుకుంటూ వస్తున్న పూర్వీకుల కథనాల్లో ఒకటిగా భావిస్తారు.  ఇందులోని అద్భుత సంఘటనలు స్థానిక విశ్వాసానికి సంబంధించినవి .

ఈ మొక్కులు ఎందుకు చేస్తారు?

కొప్పవరం సత్తెమ్మ తల్లిని స్థానిక భక్తులు “చల్లని తల్లి, చక్కని తల్లి” అని భక్తితో పిలుచుకుంటారు. స్థానిక విశ్వాసం ప్రకారం, తమ కోరికలు నెరవేరినప్పుడు లేదా మొక్కు పెట్టుకున్న సందర్భంలో అమ్మవారికి మొక్కు చెల్లించేందుకు భక్తులు జాతర సమయంలో వివిధ సంప్రదాయాలను పాటిస్తారు.

మొక్కులో భాగంగా కొందరు భక్తులు వివిధ వేషధారణలు ధరించడం, భిక్షాటన చేయడం వంటి ఆచారాలను పాటిస్తారు. భిక్షాటన ద్వారా సేకరించిన డబ్బు, బియ్యం మరియు ఇతర కానుకలను అమ్మవారికి సమర్పించడం కూడా ఈ సంప్రదాయంలో భాగంగా స్థానికంగా కొనసాగుతోంది.

ఈ ఆచారాల వెనుక ఉన్న ఉద్దేశం గురించి గ్రామంలో వివిధ స్థానిక విశ్వాసాలు, పెద్దలు చెప్పుకునే కథనాలు ఉన్నాయి. అందువల్ల వీటిని ఒక నిర్దిష్ట చారిత్రక కారణంగా కాకుండా, సత్తెమ్మతల్లిపై భక్తితో తరతరాలుగా కొనసాగుతున్న మొక్కు సంప్రదాయాలుగా చూడాలి.

 

జాతర విశేషాలు – మూడు రోజుల కార్యక్రమాలు

మొదటి రోజు – కత్తెర కుండ

కత్తెర కుండతో జాతర ప్రారంభం

కొప్పవరం సత్తెమ్మ తల్లి జాతరలో మొదటి రోజు అమ్మవారి ఆలయం నుంచి కత్తెర కుండను దింపడంతో ప్రధాన జాతర కార్యక్రమాలు ప్రారంభమవుతాయని స్థానికంగా చెబుతారు. ఈ ఆచారం జాతర ప్రారంభానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన సంప్రదాయంగా భక్తులు భావిస్తారు.

కత్తెర కుండకు సత్తెమ్మతల్లి భక్తుల్లో ప్రత్యేకమైన ప్రాధాన్యత ఉందని స్థానికులు చెబుతారు. సంతానం కోసం, ఆరోగ్యం, కుటుంబ శ్రేయస్సు మరియు ఐశ్వర్యం కోసం కొందరు భక్తులు కత్తెర కుండను మొక్కుగా భావించి అమ్మవారిని ప్రార్థిస్తారని స్థానిక విశ్వాసం.

కత్తెర కుండకు సంబంధించిన ఈ ఆచారం కొప్పవరం సత్తెమ్మతల్లి జాతరలో తరతరాలుగా కొనసాగుతున్న స్థానిక సంప్రదాయాల్లో ఒకటిగా చెప్పబడుతుంది.

రెండవ రోజు – కింద వేషాలు

సత్తెమ్మ తల్లి జాతరలో రెండవ రోజును స్థానికంగా **“కింద వేషాలు”**గా పిలుస్తారు. ఈ రోజున భక్తులు వివిధ రకాల వేషధారణలు ధరించి అమ్మవారి పుట్ట వద్దకు వెళ్లడం జాతరలో కనిపించే ప్రధాన సంప్రదాయాల్లో ఒకటి.

పుట్ట వద్ద భక్తులు పాలు పోసి సత్తెమ్మతల్లిని ప్రార్థిస్తారు. తమ కోరిక నెరవేరాలని అమ్మవారిని మొక్కుకుని, కోరిక నెరవేరిన తర్వాత రెండు సంవత్సరాలకు జరిగే తదుపరి జాతరకు మళ్లీ వేషధారణతో వచ్చి మొక్కు చెల్లించుకుంటామని కొందరు భక్తులు మొక్కుకుంటారని స్థానికంగా చెబుతారు.

పుట్ట వద్ద పూజలు పూర్తయిన తర్వాత వేషధారులు సత్తెమ్మతల్లి ఆలయం వద్దకు చేరుకుంటారు. అక్కడ పూజారుల చేతిలో ఉండే బెత్తాలతో కొట్టించుకోవడం కూడా ఈ జాతరలో కనిపించే ప్రత్యేకమైన ఆచారంగా స్థానికులు చెబుతారు. భక్తుల విశ్వాసం ప్రకారం, ఈ ఆచారం ద్వారా తమ జీవితంలో ఎదురయ్యే కష్టాలు, బాధలు తొలగిపోతాయని నమ్ముతారు.

ఈ ఆచారం వెనుక ఉన్న కారణం గురించి స్థానికంగా వివిధ విశ్వాసాలు ఉన్నాయి. అందువల్ల బెత్తాలతో కొట్టించుకునే సంప్రదాయాన్ని భక్తుల ఆధ్యాత్మిక విశ్వాసంలో భాగంగా చూడాలి;

మూడవ రోజు – ట్రాక్టర్ వేషాలు, బల్ల మీద వేషాలు

కొప్పవరం సత్తెమ్మ తల్లి  జాతరలో మూడవ రోజును స్థానికంగా “ట్రాక్టర్ వేషాలు” లేదా “బల్ల మీద వేషాలు”గా పిలుస్తారు. ఈ రోజున భక్తులు తమ మొక్కులో భాగంగా వివిధ రకాల వేషధారణలు ధరించి గ్రామంలో తిరుగుతారు.

ఈ రోజు కనిపించే ముఖ్యమైన సంప్రదాయాల్లో వేషధారణతో భిక్షాటన చేయడం ఒకటి. భక్తులు గ్రామంలోని వివిధ ప్రాంతాలకు వెళ్లి భిక్షను సేకరిస్తారని స్థానికంగా చెబుతారు. ఈ సందర్భంగా సేకరించిన డబ్బు, బియ్యం మరియు ఇతర కానుకలను అమ్మవారికి సమర్పించి తమ మొక్కును చెల్లించుకుంటారు.

ట్రాక్టర్ వేషాలు, బల్ల మీద వేషాలు మరియు భిక్షాటన వంటి సంప్రదాయాలు కొప్పవరం సత్తెమ్మతల్లి జాతరలో మూడవ రోజుకు ప్రత్యేకతను తీసుకువస్తాయి.  తమ కోరికలు నెరవేరిన తర్వాత మొక్కు చెల్లించుకోవడంలో భాగంగానే ఈ వేషధారణలు, భిక్షాటన చేస్తారని స్థానిక భక్తులు తెలియజేసారు .

కొప్పవరం సత్తెమ్మ తల్లి జాతర – మా ప్రత్యక్ష అనుభవం

సత్తెమ్మతల్లి జాతరను మేము స్వయంగా కొప్పవరం వెళ్లి ప్రత్యక్షంగా చూశాము. జాతరలో భక్తుల వేషధారణలు, పూజా కార్యక్రమాలు మరియు అక్కడి సంప్రదాయాలను గమనించి, కొన్ని దృశ్యాలను మా కెమెరాలో చిత్రీకరించాము.

మేము స్వయంగా తీసిన జాతర వీడియోను క్రింద చూడవచ్చు. ఇందులో జాతర వాతావరణం మరియు అక్కడ కనిపించిన కొన్ని ఆచారాలను ప్రత్యక్షంగా చూడవచ్చు.

ముగింపు

సత్తెమ్మ తల్లి జాతర కేవలం ఒక గ్రామీణ ఉత్సవం మాత్రమే కాకుండా, స్థానిక కథనాలు, తరతరాలుగా వస్తున్న ఆచారాలు మరియు భక్తుల విశ్వాసాలతో ముడిపడిన సంప్రదాయ వేడుకగా కనిపిస్తుంది. సత్తెమ్మతల్లి గురించి ప్రచారంలో ఉన్న పూర్వీకుల కథనాలు, అమ్మవారిని గ్రామదేవతగా కొలిచే విధానం ఈ జాతరకు ప్రత్యేకమైన స్థానిక నేపథ్యాన్ని అందిస్తున్నాయి.

జాతరలో మొదటి రోజు జరిగే కత్తెర కుండ, రెండవ రోజు కింద వేషాలు, మూడవ రోజు కనిపించే ట్రాక్టర్ వేషాలు, బల్ల మీద వేషాలు మరియు భిక్షాటన వంటి ఆచారాలు కొప్పవరం ప్రజల సంప్రదాయాల్లో ముఖ్యమైన భాగంగా కొనసాగుతున్నాయి. వీటి వెనుక ఉన్న కారణాలు, కథలు ప్రధానంగా స్థానిక విశ్వాసాలు మరియు మౌఖిక సంప్రదాయాల ద్వారా తరతరాలకు చేరుతున్నాయి.

ప్రతి రెండు సంవత్సరాలకు ఒకసారి జరిగే ఈ జాతరలో స్థానిక ప్రజలతో పాటు చుట్టుపక్కల ప్రాంతాల నుంచి కూడా భక్తులు పాల్గొంటారు. కొప్పవరం సత్తెమ్మతల్లి జాతరలోని ప్రత్యేకతను అర్థం చేసుకోవాలంటే, అక్కడి ఆచారాలను మాత్రమే కాకుండా వాటితో ముడిపడిన స్థానిక కథలు, భక్తుల నమ్మకాలు మరియు గ్రామీణ సంస్కృతిని కూడా చూడాలి. అదే ఈ జాతరను కొప్పవరం ప్రాంతానికి ప్రత్యేకమైన సంప్రదాయంగా నిలబెడుతోంది.