ఆలయం పరిచయం

సామర్లకోట  చాళుక్య కుమార భీమేశ్వర స్వామి ఆలయం  ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని పంచారామ క్షేత్రాలలో ఒకటిగా ప్రసిద్ధి చెంది , భక్తులకు అత్యంత పవిత్రమైన శైవ క్షేత్రం. తూర్పు గోదావరి ప్రాంతంలోని సామర్లకోట పట్టణంలో, సామర్లకోట రైల్వే జంక్షన్‌కు సమీపంలో ఈ ప్రాచీన దేవాలయం ఉంది. చారిత్రక ప్రాధాన్యం, అద్భుత శిల్పకళ, ఆధ్యాత్మిక వైభవం కలగలిసిన ఈ ఆలయం ప్రతి సంవత్సరం వేలాది మంది భక్తులను, పర్యాటకులను ఆకర్షిస్తుంది.

సామర్లకోట పేరుకు సంబంధించి పలు స్థానిక కథనాలు ప్రచారంలో ఉన్నాయి. వాటిలో ఒక ప్రసిద్ధ కథనం ప్రకారం, ఈ ప్రాంతంలో ఒకప్పుడు శైవ భక్తులు, సన్యాసులు అధిక సంఖ్యలో నివసించేవారని చెబుతారు. అందువల్ల ఈ ప్రాంతాన్ని “స్వాముల కోట” అని పిలిచేవారని, కాలక్రమేణా ఆ పేరు మారుతూ “సామర్లకోట” గా ప్రాచుర్యం పొందిందని స్థానికులు చెబుతుంటారు.

పంచారామ క్షేత్రాలలో ఒకటైన ఈ ఆలయం చాళుక్యుల అద్భుత నిర్మాణ శైలికి ప్రతీకగా నిలిచింది. శివభక్తితో పాటు చారిత్రక, సాంస్కృతిక వారసత్వాన్ని తెలుసుకోవాలనుకునే ప్రతి ఒక్కరూ తప్పక సందర్శించాల్సిన ఆధ్యాత్మిక క్షేత్రాలలో ఇది ఒకటి  చాళుక్య కుమార భీమేశ్వర స్వామి ఆలయం !    

సామర్లకోట చాళుక్య కుమార భీమేశ్వర స్వామి ఆలయం చరిత్ర

సామర్లకోట చాళుక్య కుమార భీమేశ్వర స్వామి ఆలయం దాదాపు వెయ్యి సంవత్సరాల చరిత్ర కలిగి ఉంది. చారిత్రక ఆధారాల ప్రకారం ఈ ప్రాంతాన్ని పూర్వం “భీమవరం” అని పిలిచేవారు. అనంతరం స్వామివారి పేరుతో ఈ ప్రాంతం **”చాళుక్య భీమవరం”**గా ప్రసిద్ధి చెందినట్లు ఆలయంలో లభించిన శిలాశాసనాలు తెలియజేస్తున్నాయి.

ఈ దేవాలయం యేలేరు (యాల) నది పాయ సమీపంలో నిర్మించబడినట్లు చారిత్రక ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. ఆ కాలంలో నదీ తీర ప్రాంతాలు ఆధ్యాత్మిక, సాంస్కృతిక కేంద్రాలుగా అభివృద్ధి చెందడంతో, ఈ ప్రాంతంలో కూడా ఒక మహత్తర శైవ క్షేత్రం ఆవిర్భవించింది.

ఆలయంలో లభించిన శిలాశాసనాలు ఈ దేవాలయ చరిత్రకు ప్రధాన ఆధారాలుగా నిలుస్తున్నాయి. క్రీ.శ. 1147 నుండి 1494 మధ్యకాలంలో చెక్కబడిన పలు శాసనాల ద్వారా ఆలయ అభివృద్ధి, రాజుల పరిపాలన, దానధర్మాలు, పూజా విధానాలు వంటి అనేక చారిత్రక విషయాలను తెలుసుకోవచ్చు. ఈ శాసనాలు చాళుక్య కుమార భీమేశ్వరాలయం ప్రాచీన వైభవానికి సజీవ సాక్ష్యాలుగా నిలుస్తున్నాయి.

పంచారామ క్షేత్రాలలో చాళుక్య కుమార భీమేశ్వరాలయం స్థానం

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ప్రసిద్ధి చెందిన పంచారామ క్షేత్రాలలో ఒకటి. శైవ సంప్రదాయంలో ఈ ఐదు క్షేత్రాలకు అత్యంత విశిష్ట స్థానం ఉంది. ప్రతి సంవత్సరం వేలాది మంది భక్తులు ఈ పంచారామ దేవాలయాలను దర్శించి శివుని ఆశీర్వాదం పొందుతుంటారు.

పంచారామ క్షేత్రాలు తూర్పు గోదావరి, పశ్చిమ గోదావరి, కోనసీమ మరియు గుంటూరు ప్రాంతాల్లో విస్తరించి ఉన్నాయి. అవి:

• సామర్లకోట – శ్రీ కుమార భీమేశ్వర స్వామి ఆలయం (కుమారారామం)
• ద్రాక్షారామం (కోనసీమ జిల్లా) – శ్రీ భీమేశ్వర స్వామి ఆలయం (ద్రాక్షారామం)
• పాలకొల్లు (పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా) – శ్రీ క్షీరారామలింగేశ్వర స్వామి ఆలయం (క్షీరారామం)
• భీమవరం – గునుపూడి (పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా) – శ్రీ సోమేశ్వర స్వామి ఆలయం (సోమారామం)
• అమరావతి (గుంటూరు జిల్లా) – శ్రీ అమరేశ్వర స్వామి ఆలయం (అమరారామం)

ఈ ఐదు దేవాలయాలు కలిసి పంచారామ క్షేత్రాలుగా ప్రసిద్ధి చెందాయి. వీటిలో సామర్లకోటలోని కుమారారామం చాళుక్యుల నిర్మాణ శైలి, అద్భుత శిల్పకళ, చారిత్రక ప్రాధాన్యంతో ప్రత్యేక గుర్తింపు పొందింది. పంచారామ యాత్ర చేసే భక్తులు తప్పనిసరిగా దర్శించే పవిత్ర క్షేత్రాల్లో ఇది ఒకటి.

శివలింగ ప్రత్యేకత

చాళుక్య కుమార భీమేశ్వర స్వామి ఆలయం  లోని శివలింగం ఈ క్షేత్రానికి ప్రధాన ఆకర్షణగా నిలుస్తుంది. సుమారు 14 అడుగుల ఎత్తు కలిగిన ఈ మహా శివలింగం తెల్లని స్పటిక లింగాన్ని పోలిన ఆకారంలో భక్తులకు దర్శనమిస్తుంది. ఈ విశాలమైన శివలింగాన్ని దర్శించిన భక్తులు ఆధ్యాత్మిక అనుభూతిని పొందుతారని విశ్వసిస్తారు.

ఈ ఆలయం రెండు అంతస్తుల నిర్మాణ శైలిలో ఉండటం మరో విశేషం. శివలింగం ఎత్తుగా ఉండటంతో, భక్తులు పై అంతస్తుకు వెళ్లి రుద్రభాగాన్ని దర్శించుకునే అవకాశం ఉంటుంది. ఒకే శివలింగాన్ని రెండు స్థాయిల నుంచి దర్శించగలగడం ఈ దేవాలయ ప్రత్యేకతల్లో ఒకటిగా చెప్పవచ్చు.

ఎత్తైన శివలింగం, ఆలయ నిర్మాణ వైభవం, ప్రశాంతమైన ఆధ్యాత్మిక వాతావరణం కలిసి ఈ క్షేత్రాన్ని పంచారామ దేవాలయాలలో విశిష్ట స్థానంలో నిలబెట్టాయి.

చాళుక్యుల నిర్మాణ శైలి

చాళుక్య కుమార భీమేశ్వర స్వామి ఆలయం తూర్పు చాళుక్యుల అద్భుత నిర్మాణ కళకు నిదర్శనంగా నిలుస్తుంది. చారిత్రక ఆధారాల ప్రకారం క్రీ.శ. 872 నుండి 921 మధ్య పరిపాలించిన మొదటి చాళుక్య భీముడు ఈ ఆలయ అభివృద్ధికి విశేష కృషి చేసినట్లు తెలుస్తుంది.

భీమేశ్వర స్వామివారిపై అపారమైన భక్తి కలిగిన చాళుక్య భీముడు ఆలయ నిర్మాణాన్ని విస్తరించి, విశాలమైన ప్రాకారాలు, సుందరమైన మండపాలు, శిల్పకళతో అలరారే నిర్మాణాలను ఏర్పాటు చేసినట్లు చారిత్రక ఆధారాలు తెలియజేస్తున్నాయి.

ఆలయంలో కనిపించే ప్రతి స్తంభం, మండపం, శిల్పం చాళుక్యుల శిల్ప నైపుణ్యాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది. రాతిపై చెక్కిన అద్భుతమైన శిల్పాలు, సమతుల్య నిర్మాణ శైలి, ఆలయ వైభవాన్ని నేటికీ చాటి చెబుతున్నాయి.

భీమేశ్వర స్వామివారిపై చాళుక్య భీముడికి ఉన్న భక్తి కారణంగానే ఈ ప్రాంతం **”చాళుక్య భీమవరం”**గా ప్రసిద్ధి చెందినట్లు స్థానిక చారిత్రక కథనాలు పేర్కొంటాయి. ఈ ఆలయం తూర్పు చాళుక్యుల వైభవాన్ని నేటికీ సజీవంగా నిలబెడుతున్న ఆధ్యాత్మిక, చారిత్రక కట్టడంగా ప్రత్యేక గుర్తింపు పొందింది.

సామర్లకోట చాళుక్య కుమార భీమేశ్వర స్వామి ఆలయం లో శిల్పకళ

చాళుక్య కుమార భీమేశ్వర స్వామి ఆలయం  అద్భుతమైన రాతి శిల్పకళకు ప్రసిద్ధి చెందింది. ఆలయంలోని శిల్పాలు, స్తంభాలు, మండపాలు ఆ కాలం నాటి శిల్పుల అసాధారణ నైపుణ్యాన్ని ప్రతిబింబిస్తాయి. చారిత్రక ఆధారాల ప్రకారం కాకతీయుల పరిపాలనా కాలంలో ఆలయ ప్రాకారాలలో కొన్ని నిర్మాణాలు, విస్తరణ పనులు జరిగినట్లు తెలుస్తోంది.

ఆలయంలోని “సుమారు 14 అడుగుల ఎత్తు కలిగిన శివలింగం”  ఎదురుగా  ఉన్న మండపంలో ప్రతిష్ఠించిన ఏకశిలా నందీశ్వర విగ్రహం భక్తులను, పర్యాటకులను విశేషంగా ఆకట్టుకుంటుంది. ఒకే రాతితో చెక్కిన ఈ నంది విగ్రహం శిల్పకళా వైభవానికి నిదర్శనంగా నిలుస్తుంది.

ఈ ఆలయంలో సుమారు 100 రాతి స్తంభాలతో విశాలమైన మండపాలు నిర్మించబడ్డాయి. ప్రతి స్తంభంపై చెక్కబడిన శిల్పాలు చాళుక్యుల కళా వైభవాన్ని ప్రతిబింబిస్తాయి. ఆలయ పడమర ప్రాకారంలో ఉన్న వజ్ర గణపతి విగ్రహం కూడా భక్తులు తప్పక దర్శించే విశిష్ట విగ్రహాలలో ఒకటి.

చారిత్రక నిర్మాణ శైలి, శిల్ప సౌందర్యం, ఆధ్యాత్మిక ప్రశాంతత కలిసిన ఈ ఆలయం తెలుగు రాష్ట్రాల్లోని ప్రముఖ శైవ క్షేత్రాలలో ప్రత్యేక స్థానాన్ని సంపాదించుకుంది.

గర్భగుడి విశేషాలు

చాళుక్య కుమార భీమేశ్వర స్వామి ఆలయం  నిర్మాణం చతురస్రాకారంలో, నాలుగు వైపులా ఎత్తైన ప్రాకారాలు, అద్భుతమైన గోపురాలతో వైభవంగా నిర్మించబడింది. చాళుక్యుల శిల్పకళా నైపుణ్యాన్ని ప్రతిబింబించే ఈ ఆలయం రెండు అంతస్తుల నిర్మాణ శైలితో ప్రత్యేక గుర్తింపు పొందింది. ఆలయం ప్రధానంగా ముఖ మండపం, అంతరాలయం, గర్భగుడి అనే మూడు భాగాలుగా నిర్మించబడింది.

ఆలయ ప్రధాన ప్రవేశ ద్వారాన్ని “సూర్యద్వారం” అని పిలుస్తారు. ఆలయంలోకి ప్రవేశించిన తరువాత ఈశాన్య దిశలో క్షేత్రపాలకుడు శ్రీ కాలభైరవ స్వామి ఆలయం దర్శనమిస్తుంది. రాతితో నిర్మించిన ఈ చిన్న ఆలయం భక్తులను విశేషంగా ఆకర్షిస్తుంది.

ప్రధాన ఆలయానికి ఎడమవైపున శ్రీ బాలాత్రిపుర సుందరి అమ్మవారి ఆలయం, ఉయ్యాల మండపం ఉన్నాయి. అలాగే శ్రీ వినాయకుడు, వీరభద్ర స్వామి, శనైశ్చరుడు, నవగ్రహ మండపం భక్తులకు దర్శనమిస్తాయి.

ఈ ఆలయంలోని ప్రధాన విశేషం సుమారు 14 అడుగుల ఎత్తు కలిగిన శివలింగం. భూమిలో నుంచి పైకి ఎదిగిన ఈ మహా లింగాకారం రెండు అంతస్తుల వరకు విస్తరించి ఉంటుంది. భక్తులు మొదట క్రింది అంతస్తులో శివలింగం అడుగు భాగాన్ని దర్శించి, అనంతరం పై అంతస్తుకు వెళ్లి రుద్రభాగాన్ని దర్శించుకుంటారు. ఆలయ అర్చకులు కూడా పై అంతస్తులోనే స్వామివారికి అభిషేకాలు, అర్చనలు నిర్వహిస్తారు. పై అంతస్తుకు చేరుకోవడానికి రెండు వైపులా మెట్ల సౌకర్యం కల్పించబడింది.

ఆలయానికి ఎదురుగా ఉన్న పురాతన కోనేరు కూడా ప్రత్యేక ఆకర్షణ. ఈ కోనేరులో నీటి మధ్యలో కనిపించే నాలుగు కాళ్ల మండపం పురాతన నిర్మాణ వైభవానికి నిదర్శనంగా నిలుస్తుంది. భక్తులు ఈ పవిత్ర కోనేరులో స్నానమాచరించి, అక్కడి నీటిని తీసుకువచ్చి ఆలయ ప్రవేశం వద్ద ఉన్న రాతి శివలింగానికి అభిషేకం చేస్తారు.

ఆలయ ప్రాంగణంలో మేడి చెట్టు, మారేడు చెట్టు, నాగమల్లి వంటి పవిత్ర వృక్షాలతో పాటు వివిధ రకాల పుష్ప మొక్కలు పెంచబడినాయి. ప్రశాంతమైన వాతావరణం, పచ్చని పరిసరాలు, ఆధ్యాత్మిక నిశ్శబ్దం భక్తులకు ఒక ప్రత్యేకమైన అనుభూతిని కలిగిస్తాయి.

ఆలయ ఉత్సవాలు

చాళుక్య కుమార భీమేశ్వర స్వామి ఆలయంలో ప్రతి సంవత్సరం జరిగే ఉత్సవాలు అత్యంత వైభవంగా నిర్వహించబడతాయి. ముఖ్యంగా మహాశివరాత్రికి ముందు వచ్చే ఏకాదశి రోజున నిర్వహించే శ్రీ స్వామివారి కల్యాణ మహోత్సవం వేలాది మంది భక్తుల సమక్షంలో ఘనంగా జరుగుతుంది. ఈ ఉత్సవాలను తిలకించేందుకు ఆంధ్రప్రదేశ్‌తో పాటు ఇతర రాష్ట్రాల నుంచి కూడా భక్తులు పెద్ద సంఖ్యలో తరలివస్తారు.

సుమారు ఐదు రోజుల పాటు కొనసాగే ఈ బ్రహ్మోత్సవాల్లో శ్రీ కుమార భీమేశ్వర స్వామివారిని నంది వాహనంపై, శ్రీ బాలాత్రిపుర సుందరి అమ్మవారిని సింహ వాహనంపై ఆలయ వీధుల్లో ఊరేగించడం ప్రధాన ఆకర్షణగా నిలుస్తుంది. వేద మంత్రోచ్చారణలు, మంగళ వాయిద్యాలు, భక్తుల జయజయధ్వానాలతో ఆలయ ప్రాంగణం ఆధ్యాత్మిక వాతావరణంతో కళకళలాడుతుంది.

ఆలయంలో ప్రతిరోజూ అభిషేకాలు, అర్చనలు, నిత్య పూజలు శాస్త్రోక్తంగా నిర్వహిస్తారు. ప్రత్యేక పర్వదినాలు, సోమవారాలు, ప్రదోషకాలంలో భక్తుల రద్దీ మరింత ఎక్కువగా ఉంటుంది.

కార్తీక మాసం సందర్భంగా ఆలయం భక్తులతో కిటకిటలాడుతుంది. దీపాలంకరణలు, ప్రత్యేక పూజలు, భక్తుల భజనలు ఆలయానికి మరింత ఆధ్యాత్మిక శోభను తీసుకువస్తాయి. దూర ప్రాంతాల నుంచి వచ్చే భక్తుల కోసం ఆలయ పరిసరాల్లో అన్నదాన సేవలు కూడా నిర్వహించబడుతున్నాయి.

ఆలయ దర్శన సమయాలు

• ఉదయం: 6:00 నుంచి మధ్యాహ్నం 12:00 వరకు
• సాయంత్రం: 4:00 నుంచి రాత్రి 8:00 వరకు

ఎలా చేరుకోవాలి?

సామర్లకోట చాళుక్య శ్రీ భీమేశ్వర స్వామి ఆలయం అన్నవరం నుండి సుమారు 40 కి.మీ, కాకినాడ నుండి 28 కి.మీ, విశాఖపట్నం నుండి సుమారు 172 కి.మీ, విజయవాడ నుండి సుమారు 199 కి.మీ, హైదరాబాద్ నుండి సుమారు 447 కి.మీ,  అమలాపురం నుండి సుమారు 72 కి.మీ దూరంలో ఉంది.

• సమీప రైల్వే స్టేషన్: సామర్లకోట జంక్షన్ (సుమారు 10 కి.మీ).
• సమీప బస్ స్టేషన్:    సామర్లకోట  బస్ స్టేషన్.
• రోడ్డు మార్గం  :  కాకినాడ, నుండి సామర్లకోట కు  APSRTC బస్సులు మరియు ప్రైవేట్ వాహనాలు తరచుగా అందుబాటులో ఉంటాయి.
• సమీప విమానాశ్రయం: రాజమహేంద్రవరం (రాజమండ్రి) విమానాశ్రయం – సుమారు 65 కి.మీ దూరంలో ఉంది.

సమీప పర్యాటక ప్రదేశాలు

శ్రీ చాళుక్య భీమేశ్వర స్వామి ఆలయాన్ని సందర్శించే భక్తులు సమీపంలోని అనేక పర్యాటక ప్రదేశాలను కూడా వీక్షించవచ్చు. కాకినాడ బీచ్, కోరింగ వన్యప్రాణుల అభయారణ్యం (Coringa Wildlife Sanctuary) ప్రముఖ ఆకర్షణలుగా నిలుస్తాయి. కోరింగ మడ అడవుల్లో నిర్మించిన చెక్క వంతెనలపై నడుస్తూ ప్రకృతి అందాలను ఆస్వాదించవచ్చు. అలాగే అడవుల మధ్య బోటింగ్ సదుపాయం కూడా అందుబాటులో ఉంటుంది. సమీపంలో ఉన్న యానం తన ఫ్రెంచ్ సంస్కృతి, గోదావరి తీరం, ప్రశాంతమైన వాతావరణంతో పర్యాటకులను ఆకట్టుకుంటుంది. అదనంగా, పిఠాపురం శ్రీ కుక్కుటేశ్వర స్వామి ఆలయం,  అన్నవరం శ్రీ వీర వెంకట సత్యనారాయణ స్వామి ఆలయం వంటి ప్రసిద్ధ ఆధ్యాత్మిక క్షేత్రాలు కూడా సమీపంలో ఉన్నాయి.

ముగింపు

తూర్పు గోదావరి జిల్లాలోని సామర్లకోట శ్రీ చాళుక్య కుమార భీమేశ్వర స్వామి ఆలయం ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని ప్రసిద్ధ శైవ క్షేత్రాల్లో ఒకటి. పంచారామ క్షేత్రాలలో ఒకటైన ఈ ఆలయం చారిత్రక విశిష్టత, అద్భుతమైన చాళుక్య శిల్పకళ, ఆధ్యాత్మిక ప్రశాంతతకు నిలయంగా ప్రసిద్ధి చెందింది. ప్రతి సంవత్సరం వేలాది మంది భక్తులు ఇక్కడికి వచ్చి స్వామివారిని దర్శించుకుని ఆశీర్వాదాలు పొందుతారు. మీరు ఆధ్యాత్మిక యాత్రతో పాటు చారిత్రక వైభవాన్ని కూడా ఆస్వాదించాలనుకుంటే, సామర్లకోట శ్రీ చాళుక్య కుమార భీమేశ్వర స్వామి ఆలయాన్ని తప్పక సందర్శించండి.

గోదావరి జిల్లాలలో ప్రముఖ పుణ్య క్షేత్రాలు గురించి ఇంకా చదవండి .

వాడపల్లి                    పట్టిసీమ                పలివెల        అంతర్వేది